عوارض جوشکاری برای چشم | بررسی علمی، پزشکی و راهکارهای پیشگیری
جوشکاری یکی از مشاغل پرخطر در حوزه صنعت و ساختمان است که در صورت عدم رعایت اصول ایمنی، میتواند آسیبهای جدی و گاه جبرانناپذیری به چشم وارد کند. چشم انسان نسبت به نور شدید، اشعههای نامرئی و ذرات پرتابشونده بسیار حساس است و در فرآیند جوشکاری، تقریباً همه این عوامل بهصورت همزمان وجود دارند. در این مقاله، عوارض جوشکاری برای چشم را بهصورت جامع، علمی و بهروز بررسی میکنیم و راهکارهای پیشگیری مؤثر را توضیح میدهیم.
چرا جوشکاری برای چشم خطرناک است؟
در فرآیند جوشکاری، قوس الکتریکی یا شعله گاز باعث تولید نور بسیار شدید و اشعههای مختلف میشود. این اشعهها شامل:
-
اشعه ماوراءبنفش (UV)
-
اشعه مادون قرمز (IR)
-
نور مرئی با شدت بالا
همچنین پاشش جرقه، ذرات فلزی داغ و دودهای شیمیایی نیز تهدید مستقیمی برای سلامت چشم محسوب میشوند. ترکیب این عوامل میتواند باعث آسیبهای سطحی تا تخریبهای عمیق چشمی شود.
شایعترین عوارض جوشکاری برای چشم
برقزدگی چشم (Arc Eye یا Welder’s Flash)
برقزدگی چشم شایعترین آسیب چشمی در جوشکاری است که به دلیل تماس مستقیم یا غیرمستقیم با اشعه UV ایجاد میشود.
علائم:
-
سوزش شدید چشم
-
احساس وجود شن یا جسم خارجی
-
اشکریزش شدید
-
قرمزی چشم
-
حساسیت به نور
-
درد چند ساعت پس از جوشکاری
این آسیب معمولاً چند ساعت بعد از کار بروز میکند و بسیاری از افراد تصور میکنند مشکل خفیف است، در حالی که تکرار آن میتواند به آسیبهای دائمی منجر شود.
التهاب و سوختگی قرنیه
قرنیه شفافترین و حساسترین بخش چشم است. تماس مداوم با نور شدید جوشکاری میتواند باعث:
-
سوختگی سطحی قرنیه
-
زخم قرنیه
-
کدورت موقت یا دائمی دید
در موارد شدید، حتی احتمال کاهش بینایی دائمی وجود دارد.
آسیب به شبکیه چشم
نگاه مستقیم یا طولانیمدت به قوس جوشکاری بدون محافظ مناسب، میتواند به شبکیه چشم آسیب برساند. این نوع آسیب معمولاً بدون درد است اما عوارض جدی دارد.
پیامدها:
-
تاری دید
-
دید لکهای
-
کاهش میدان دید
-
اختلال در تشخیص رنگها
آسیب شبکیه اغلب برگشتناپذیر است.
خشکی و تحریک مزمن چشم
دودهای حاصل از جوشکاری و گازهای شیمیایی باعث خشکی چشم و تحریک مداوم آن میشوند. این عارضه در بلندمدت میتواند کیفیت زندگی فرد را کاهش دهد.
ورود ذرات فلزی به چشم
جرقهها و برادههای فلزی داغ ممکن است وارد چشم شوند و باعث:
-
خراش قرنیه
-
عفونت
-
پارگی بافت چشم
در موارد شدید نیاز به جراحی اورژانسی وجود دارد.
تفاوت عوارض جوشکاری بر اساس نوع جوشکاری
نوع جوشکاری نقش مهمی در شدت و نوع آسیب چشمی دارد. در جدول زیر مقایسهای بین انواع رایج جوشکاری آورده شده است:
| نوع جوشکاری | میزان اشعه UV | خطر برای چشم | توضیح |
|---|---|---|---|
| جوشکاری قوس الکتریکی | بسیار زیاد | بسیار بالا | بیشترین عامل برقزدگی چشم |
| جوشکاری MIG/MAG | زیاد | بالا | نور شدید و پاشش ذرات |
| جوشکاری TIG | بسیار زیاد | بسیار بالا | خطر بالا برای شبکیه |
| جوشکاری گازی | متوسط | متوسط | خطر کمتر اما همچنان آسیبزا |
| برش پلاسما | بسیار زیاد | بسیار بالا | نیاز به محافظ تخصصی |
عوارض کوتاهمدت و بلندمدت جوشکاری برای چشم
عوارض کوتاهمدت
-
درد و سوزش
-
اشکریزش
-
تاری دید موقت
-
التهاب
عوارض بلندمدت
-
کاهش دائمی بینایی
-
آسیب شبکیه
-
حساسیت دائمی به نور
-
افزایش ریسک آبمروارید
تکرار آسیبهای کوچک ولی مداوم، عامل اصلی بروز مشکلات جدی در آینده است.
آیا نگاه غیرمستقیم به جوشکاری هم خطرناک است؟
بله. یکی از باورهای اشتباه این است که فقط جوشکار آسیب میبیند. در واقع:
-
نگاه از فاصله دور
-
بازتاب نور از سطوح فلزی
-
نگاه کوتاه و لحظهای
همگی میتوانند باعث برقزدگی چشم شوند. به همین دلیل، افراد حاضر در محیط کارگاه نیز باید از محافظ چشمی استفاده کنند.
راهکارهای علمی و عملی برای پیشگیری از عوارض چشمی جوشکاری
استفاده از ماسک جوشکاری استاندارد
ماسک باید دارای فیلتر مناسب UV و IR باشد و درجه تیرگی آن متناسب با نوع جوشکاری انتخاب شود.
عینک ایمنی مخصوص جوشکاری
برای افرادی که در نزدیکی محل جوشکاری هستند یا در مراحل آمادهسازی کار میکنند.
عدم نگاه مستقیم حتی برای چند ثانیه
حتی نگاه کوتاه میتواند آسیبزا باشد.
تهویه مناسب محیط
کاهش دود و گازهای شیمیایی از خشکی و تحریک چشم جلوگیری میکند.
معاینه منظم چشم
جوشکاران حرفهای باید بهصورت دورهای توسط چشمپزشک معاینه شوند.
مطالب مرتبط: آموزش جوشکاری برق
در صورت آسیب چشم ناشی از جوشکاری چه باید کرد؟
-
شستوشوی چشم با آب تمیز یا سرم
-
پرهیز از مالیدن چشم
-
مراجعه فوری به پزشک
-
عدم استفاده خودسرانه از قطرههای چشمی
درمان دیرهنگام میتواند آسیب را تشدید کند.
باورهای غلط رایج درباره جوشکاری و چشم
-
«اگر درد ندارد، مشکلی نیست» ❌
-
«فقط جوشکار آسیب میبیند» ❌
-
«عینک آفتابی کافی است» ❌
هیچکدام از این باورها صحیح نیستند.
جمعبندی نهایی
عوارض جوشکاری برای چشم از مشکلات سطحی و موقتی تا آسیبهای جدی و دائمی متغیر است. شدت این عوارض به نوع جوشکاری، مدت تماس، استفاده یا عدم استفاده از تجهیزات ایمنی و آگاهی فرد بستگی دارد. رعایت اصول ایمنی، استفاده از ماسک و عینک استاندارد و آموزش صحیح، مهمترین راهکارهای پیشگیری از این آسیبها هستند. سلامت چشم موضوعی نیست که بتوان آن را به شانس واگذار کرد.
سؤالات متداول درباره عوارض جوشکاری برای چشم
آیا جوشکاری بدون نگاه مستقیم هم به چشم آسیب میزند؟
بله. حتی نگاه غیرمستقیم به قوس جوشکاری یا بازتاب نور آن از سطوح فلزی و دیوارها میتواند باعث برقزدگی چشم شود. اشعه ماوراءبنفش بدون اینکه احساس شود به چشم نفوذ میکند و آسیب میزند، به همین دلیل استفاده از محافظ چشمی برای افراد حاضر در محیط جوشکاری ضروری است.
برقزدگی چشم ناشی از جوشکاری بعد از چند ساعت بروز میکند؟
معمولاً علائم برقزدگی چشم بین ۴ تا ۱۲ ساعت پس از تماس با نور جوشکاری ظاهر میشود. سوزش شدید، اشکریزش، درد و حساسیت به نور از شایعترین نشانهها هستند. تأخیر در بروز علائم باعث میشود برخی افراد خطر را جدی نگیرند.
مطالب مرتبط: آموزش جوشکاری آرگون
آیا آسیب چشم ناشی از جوشکاری دائمی است؟
بسته به شدت آسیب، برخی عوارض موقتی و برخی دائمی هستند. التهاب سطحی قرنیه معمولاً قابل درمان است، اما آسیب شبکیه، سوختگیهای شدید یا تماسهای مکرر بدون محافظ میتوانند باعث کاهش دائمی بینایی شوند.
بهترین عینک یا ماسک برای محافظت از چشم در جوشکاری چیست؟
بهترین گزینه، ماسک یا عینک جوشکاری دارای فیلتر استاندارد UV و IR با درجه تیرگی متناسب با نوع جوشکاری است. ماسکهای اتوماتیک جدید که بهصورت هوشمند تیرگی را تنظیم میکنند، بالاترین سطح محافظت را ارائه میدهند.
آیا عینک آفتابی میتواند جایگزین عینک جوشکاری شود؟
خیر. عینک آفتابی توانایی فیلتر کردن اشعههای مضر جوشکاری را ندارد و فقط شدت نور مرئی را کاهش میدهد. استفاده از عینک آفتابی در جوشکاری میتواند خطر آسیب چشم را حتی افزایش دهد.
آیا جوشکاری میتواند باعث آبمروارید شود؟
بله. تماس طولانیمدت با اشعه ماوراءبنفش در جوشکاری میتواند خطر ابتلا به آبمروارید زودرس را افزایش دهد، بهخصوص در افرادی که سالها بدون محافظ مناسب فعالیت کردهاند.
در صورت برقزدگی چشم ناشی از جوشکاری چه اقدامی باید انجام داد؟
در صورت بروز علائم:
-
از مالیدن چشم خودداری کنید
-
چشم را با سرم یا آب تمیز بشویید
-
از نور شدید دوری کنید
-
در اسرع وقت به چشمپزشک مراجعه کنید
استفاده خودسرانه از قطرهها میتواند آسیب را تشدید کند.
آیا افراد غیرجوشکار هم در محیط جوشکاری در معرض خطر هستند؟
بله. کارگران، ناظران، یا هر فردی که بدون محافظ در نزدیکی محل جوشکاری قرار گیرد، در معرض آسیب چشمی است. به همین دلیل استفاده از پردههای محافظ و عینک ایمنی برای همه افراد محیط الزامی است.
آیا دود جوشکاری هم برای چشم ضرر دارد؟
بله. دود و گازهای حاصل از جوشکاری میتوانند باعث خشکی، سوزش و التهاب مزمن چشم شوند و در صورت تماس طولانیمدت، کیفیت بینایی را کاهش دهند.
آیا معاینه دورهای چشم برای جوشکاران ضروری است؟
کاملاً ضروری است. جوشکاران حرفهای باید حداقل سالی یکبار معاینه چشم انجام دهند تا آسیبهای پنهان و تدریجی در مراحل اولیه شناسایی و کنترل شوند.
آیا آسیب چشم در جوشکاری فقط در کارهای سنگین رخ میدهد؟
خیر. حتی جوشکاریهای سبک، خانگی یا کوتاهمدت در صورت عدم استفاده از تجهیزات ایمنی میتوانند باعث آسیب جدی به چشم شوند.
مطالب مرتبط: آموزش جوشکاری co2
آیا کودکان یا نوجوانان در محیط جوشکاری در معرض خطر بیشتری هستند؟
بله. چشم کودکان و نوجوانان حساستر است و آسیبهای ناشی از اشعه جوشکاری میتواند اثرات شدیدتر و ماندگارتری داشته باشد. حضور افراد کمسن در محیط جوشکاری بدون محافظ کاملاً خطرناک است.
