خطرات جوشکاری زیر آب — تحلیل کامل، علمی و مطابق سئو 2025
جوشکاری زیر آب یکی از پیچیدهترین، خطرناکترین و درعینحال حیاتیترین شاخههای مهندسی دریایی و صنعت نفت و گاز است. این نوع جوشکاری ترکیبی از دو محیط بسیار پرریسک—عمق آب و جریان الکتریکی—را شامل میشود و به همین دلیل کوچکترین خطا میتواند پیامدهای جبرانناپذیری ایجاد کند.
برای درک خطرات جوشکاری زیر آب باید از دید یک کارشناس ایمنی، فیزیک، فشار آب، پزشکی غواصی و مهندسی جوش موضوع را بررسی کرد. در این مقاله با رویکردی کاملاً تخصصی تمام جنبههای خطر را پوشش میدهیم تا یک منبع جامع و برتر برای کاربران و موتورهای جستجوی 2025 باشد.
۱. چرا جوشکاری زیر آب جزو خطرناکترین مشاغل دنیا محسوب میشود؟
این رشته از نظر جهانی در کنار مشاغلی مانند کار روی دکلهای نفتی، آتشنشانی صنعتی و معدنکاری در عمق زمین قرار دارد. دلیل آن ترکیب عوامل زیر است:
-
حضور برق و آب به صورت همزمان
-
فشار سنگین آب در عمق
-
نیاز به تمرکز بالا در محیط کمنور
-
احتمال تغییرات ناگهانی جریان آب
-
وابستگی کامل به تجهیزات تنفسی و حفاظتی
-
استرس فیزیکی و روحی شدید
تمام این عوامل باعث میشوند حتی جوشکاران حرفهای نیز همیشه در معرض ریسک باشند.
۲. خطرات برقگرفتگی در جوشکاری زیر آب
برقگرفتگی از اصلیترین تهدیدهاست. اگرچه در عملیات زیر آب از ولتاژهای کنترلشده و تجهیزات مخصوص استفاده میشود، اما خطر همچنان وجود دارد. به دلایل زیر:
-
رسانایی بالای آب (خصوصاً آب شور)
-
احتمال آسیبدیدگی کابلهای عایق
-
نشت جریانهای سرگردان در اطراف سازههای فلزی
-
خطا در سیستم قطع اضطراری برق
-
ورود ناخودآگاه به ناحیه ولتاژ خطر
حتی نوسانات کوچک نیز میتوانند برای غواص مشکلساز باشند، زیرا بدن در عمق حساستر است و واکنشهای عصبی سریعتر مختل میشوند.
۳. خطرات فشار آب و آسیبهای ناشی از عمق
هرچه غواص پایینتر میرود، فشار آب بهصورت تصاعدی افزایش مییابد. این فشار میتواند:
-
بر گوشها و سینوسها آسیب وارد کند
-
مشکلات تنفسی ایجاد کند
-
خستگی شدید و ضعف عضلات ایجاد کند
-
در شرایط خاص باعث بیهوشی یا سردرگمی شود
-
بر تجهیزات جوشکاری فشار وارد کند و احتمال نشتی یا انفجار را افزایش دهد
این موارد معمولاً تنها توسط غواصانی که آموزش پزشکی-غواصی دیدهاند قابل مدیریت است.
۴. خطراتی که از دید افراد عادی مخفی میمانند
بسیاری از تهدیدها ظاهراً دیده نمیشوند؛ اما از نظر علمی بسیار جدی هستند:
الف) تشکیل هیدروژن و اکسیژن در اطراف قوس جوش
-
در عملیات جوشکاری زیر آب، تجزیه الکترولیتی آب باعث تولید گازهای قابلانفجار میشود.
-
تجمع این گازها در فضاهای بسته مثل زیر سکوها میتواند بسیار خطرناک باشد.
ب) دید بسیار محدود
-
رسوبات، گل و لای و حبابهای حاصل از جوشکاری محیط را تیره میکنند.
-
دید کم باعث افزایش احتمال برخورد، گیرکردن یا اشتباه در اجرای مسیر جوش میشود.
ج) خستگی زودرس
-
غواصی همراه با جوشکاری یکی از سنگینترین فعالیتهای فیزیکی است.
-
افزایش دمای بدن در لباس غواصی و کاهش اکسیژن باعث فرسودگی سریع میشود.
۵. خطرات مربوط به دمای بالا در کنار بدن غواص
جوشکاری قوسی حرارت بسیار بالایی تولید میکند—حتی زیر آب. این حرارت میتواند:
-
بخار داغ ایجاد کند
-
باعث سوختگی تجهیزات یا دستها شود
-
از بین رفتن ناگهانی پوششهای حفاظتی را بهدنبال داشته باشد
در عمق، سوختگیها خطرناکترند زیرا ترمیم بافت کندتر انجام میشود.
۶. خطرات انفجار
یکی از تهدیدهای جدی جوشکاری زیر آب انفجارهای موضعی است. این انفجارها ممکن است ناشی از:
-
تجمع هیدروژن و اکسیژن
-
وجود مواد قابل انفجار روی سازه
-
جرقه قوس با حبابهای گاز
-
آسیبدیدگی مخزن هوای غواص
هرچند این اتفاق نادر است، اما در کارهای صنعتی، انفجارهای کوچک آسیبهای جدی ایجاد کردهاند.
۷. خطرات تنفسی و اختلالهای گازی
از نظر پزشکی، جوشکار زیر آب ممکن است با مشکلاتی مثل:
-
هایپوکسی (کمبود اکسیژن)
-
هایپرکاپنی (افزایش CO₂ خون)
-
مسمومیت اکسیژن
-
بیماری کاهش فشار (DCS)
روبرو شود. هرکدام از این موارد بدون دخالت متخصصان غواصی میتواند خطرناک باشد.
۸. خطرات محیطی
عوامل محیطی که جوشکار با آنها مواجه میشود شامل:
-
برخورد موجودات دریایی (نه الزاماً خطرناک، اما مزاحم و غیرقابل پیشبینی)
-
جریانهای ناگهانی آب
-
افت دما و هیپوترمی
-
گیرکردن تجهیزات در سازههای زیر آب
این موارد معمولاً در دورههای آموزش غواصی صنعتی بهصورت کامل و تئوریک آموزش داده میشود.
خطرات روانی، فنی و حقوقی جوشکاری زیر آب
۹. خطرات روانی و ذهنی جوشکاری زیر آب
جوشکاری زیر آب فقط یک مهارت فنی نیست؛ یک چالش روانی بزرگ است. غواص-جوشکار باید ساعتها در محیطی تاریک، سرد، محدود و متراکم کار کند. این موارد میتوانند خطرات ذهنی ایجاد کنند:
الف) اضطراب ناشی از فضای بسته
محیط زیر آب—بهخصوص زیر اسکلهها یا داخل لولهها—احساس محبوسبودن ایجاد میکند. افراد مستعد اضطراب ممکن است دچار حملات استرسی یا کاهش تمرکز شوند.
ب) استرس ناشی از مسئولیت سنگین
جوشهایی که در زیر آب انجام میشود معمولاً در سازههای مهمی مثل:
-
سکوهای نفتی
-
پایه پلها
-
لولههای انتقال انرژی
استفاده میشوند.
ضعف در جوش، ریسک خسارتهای میلیاردی یا حتی فاجعه زیستمحیطی دارد و همین موضوع فشار روانی ایجاد میکند.
ج) خستگی ذهنی
صدای مداوم درون کلاه غواصی، جریان آب و محدودیت دید باعث خستگی ذهنی میشود.
این خستگی در کارهای طولانی بسیار خطرناک است، زیرا باعث کاهش دقت در اجرای جوش میشود.
۱۰. خطرات مربوط به سازهها و کیفیت جوش
جوشکاری زیر آب بر خلاف جوشکاری خشکی، شرایط کاملاً کنترلشده ندارد. این موضوع باعث مشکلاتی میشود:
الف) ترکهای هیدروژنی
وجود هیدروژن محلول در آب باعث میشود ترکهای ریز در فلز ایجاد شوند. این ترکها معمولاً قابل مشاهده نیستند و بعداً باعث شکست سازه میشوند.
ب) تضعیف فلز پایه
دمای بالا + سرد شدن ناگهانی آب → شوک حرارتی
این شوک باعث شکنندگی موضعی فلز میشود.
ج) عدم تداوم جوش
به دلیل شرایط غیرقابلپیشبینی زیر آب، ممکن است مسیر جوش یکنواخت نباشد. این موضوع در سازههایی مثل لولههای فشار قوی بسیار خطرناک است.
۱۱. خطرات مربوط به تجهیزات جوشکاری
تجهیزات مورد استفاده در جوشکاری زیر آب باید استاندارد و مخصوص باشند. اما حتی بهترین تجهیزات هم تهدیدهایی ایجاد میکنند:
الف) پارگی یا نشتی کابلها
کابلهای برق در طول کار کشیده شده و تحت فشار آب قرار میگیرند.
هر گونه آسیب کوچک → خطر الکتریکی
ب) خرابی ماسک یا سیستم تنفس
کوچکترین اختلال در جریان هوای کلاه غواصی میتواند بحرانی شود.
ج) گیرکردن ابزار در سازه
گاهی ابزار در نواحی تنگ گیر میکند و باعث بیتعادلی یا محدودیت حرکت غواص میشود.
۱۲. خطرات ناشی از شرایط آب
نوع آب، عمق، دما و جریان نقش تعیینکنندهای در ایمنی دارند:
الف) آب شور
آب شور رساناتر است → خطر برقگرفتگی بیشتر
همچنین موجب خوردگی سریعتر تجهیزات میشود.
ب) دمای پایین
سرما باعث کاهش توان عضلانی، کندی واکنش و اشتباه در اجرای جوش میشود.
ج) مشاهده محدود
رسوبات کف دریا و حبابهای ناشی از قوس جوش باعث کاهش دید میشود.
د) جریانهای ناگهانی
جریانهای تند ممکن است غواص را از موقعیت مناسب دور کند یا باعث برخورد با سازه شود.
۱۳. خطرات حقوقی و مسئولیتهای سنگین
جوشکاری زیر آب یکی از مشاغلی است که اشتباه در آن میتواند پیامدهای حقوقی مهمی ایجاد کند:
الف) خسارت به سازه
اگر جوش کیفیت لازم را نداشته باشد، شرکت پیمانکار ممکن است با:
-
جریمههای سنگین
-
تعلیق قرارداد
-
مطالبه خسارت
مواجه شود.
ب) آسیب به محیط زیست
شکست سازههای دریایی میتواند به نشت نفت یا مواد شیمیایی منجر شود که پیگیری حقوقی بسیار سنگینی دارد.
ج) مسئولیتهای ایمنی
کارفرما موظف است شرایط ایمنی کامل فراهم کند؛ در صورت سهلانگاری، پیگرد قانونی دارد.
۱۴. خطرات شغلی بلندمدت
جوشکاران زیر آب ممکن است با بیماریها یا آسیبهای بلندمدت روبهرو شوند:
-
مشکلات مفصلی به دلیل فشار عمق
-
کاهش شنوایی به دلیل صدای مداوم
-
مشکلات تنفسی
-
استرسهای مزمن
-
خستگی شدید عضلانی
-
خطر اختلالات عصبی به علت قرار گرفتن طولانی در محیط پرتنش
این آسیبها معمولاً در طول زمان آشکار میشوند.
مطالب مرتبط: بازنشستگی جوشکاری زیر آب
۱۵. خطرات مدیریتی و کمبود آموزش
جوشکاری زیر آب بدون آموزش تخصصی کاملاً خطرناک است. مشکلات مدیریتی شامل:
-
عدم رعایت استانداردهای بینالمللی
-
استفاده از تجهیزات قدیمی
-
نبود تیم پزشکی یا غواصی حرفهای در کنار جوشکار
-
برنامهریزی نادرست برای عمق و زمان کار
-
نظارت ناکافی بر کیفیت جوش
این موارد ریسک حوادث را چند برابر میکنند.
۳. عوامل محیطی مؤثر بر افزایش خطرات جوشکاری زیر آب
فشار آب و تأثیر مستقیم آن بر بدن و تجهیزات
هرچه عمق بیشتر میشود، فشار آب نیز افزایش مییابد و این موضوع دو خطر جدی ایجاد میکند:
-
افزایش احتمال نشت گاز و انفجار
-
افزایش تنش روی بدن غواص و تجهیزات حفاظت فردی
فشار بالای آب میتواند باعث اختلال در عملکرد دستگاههای جوش، قطع ناگهانی برق، افزایش مصرف اکسیژن، و حتی آسیب به گوش و ریه شود. به همین دلیل جوشکار باید قبل از شروع عملیات، میزان فشار محیط را محاسبه و تجهیزات را کالیبره کند.
جریانهای ناگهانی آب
یکی از خطرات کمتر دیدهشده اما بسیار مهم، جریانهای زیرسطحی است. این جریانها میتوانند باعث شوند کنترل ابزار از دست جوشکار خارج شود و حتی او را به سمت اجسام تیز، سازههای فلزی یا توربینها بکشانند.
در پروژههای صنعتی مانند اسکلهسازی و نفتی، جریانهای عمقی گاهی به حدی قوی هستند که عملیات بهطور کامل متوقف میشود.
کدری و کاهش میدان دید
برخلاف تصور عموم، بسیاری از عملیاتهای جوشکاری زیر آب در فضایی انجام میشود که میدان دید کمتر از ۱ متر است.
کدری آب باعث میشود:
-
تشخیص محل دقیق جوش سخت شود
-
زمان عملیات افزایش یابد
-
جوشکار دچار استرس شود
-
احتمال قطع یا گیر کردن کابلها بالا برود
این موضوع یکی از دلایل اصلی است که چرا فقط غواصان حرفهای با تجربه بالا مجاز به انجام این کار هستند.
مطالب مرتبط: آموزش جوشکاری co2
۴. تجهیزات معیوب؛ عامل پنهان خطرات مرگبار
خطر ناشی از خرابی سیستم تنفسی
جوشکار زیر آب کاملاً به سیستم تنفسی خود وابسته است.
هر مشکل کوچک در این سیستم میتواند خطراتی مانند کمبود اکسیژن، بیهوشی، اضطراب شدید و حتی مرگ ایجاد کند.
به همین دلیل قبل از ورود به آب تمام تجهیزات باید توسط یک تکنسین مستقل بررسی شود.
نشتی کابل برق
کابلهای برق اگر دچار ترک، خوردگی یا پوسیدگی باشند، با کوچکترین تماس با آب ایجاد جریان نشتی میکنند. این نشتی میتواند به شوک الکتریکی در حد تهدیدکننده زندگی منجر شود.
در استانداردهای بینالمللی، کابلهای جوشکاری زیر آب باید:
-
عایق چندلایه داشته باشند
-
بهصورت روزانه تست شوند
-
روی سطح آب مدیریت شوند تا در آب شناور نمانند
خرابی لباس غواصی
لباس غواصی تنها یک محافظ ساده نیست؛ این لباس مقاومت حرارتی، الکتریکی و فیزیکی ایجاد میکند. هر پارگی یا خرابی کوچک میتواند:
-
باعث ورود آب سرد و کاهش دمای بدن شود
-
مانع حرکت مناسب شود
-
خطر شوک الکتریکی را افزایش دهد
مطالب مرتبط: آموزش جوشکاری آرگون
۵. خطرات فیزیکی و سازهای در محیط کار
سقوط اشیاء از سازهها
در محیطهایی مانند اسکلهها، سکوهای نفتی یا سدها، احتمال سقوط اشیاء از ارتفاع بالاست.
چون آب شفاف نیست، جوشکار ممکن است جسم سقوطکرده را دیرتر ببیند و نتواند جاخالی دهد.
گیر افتادن میان وسایل و سازهها
بسیاری از حوادث زیر آب به دلیل گیر افتادن کابلها، شلنگهای هوا یا لباس غواصی اتفاق میافتد. اگر جوشکار بین سازه و بستر دریا گیر کند، زمان کمی برای واکنش دارد.
به همین دلیل همیشه یک غواص ایمنی خارج از آب بهصورت همزمان عملیات را تحت نظارت دارد.
وجود جانوران دریایی
اگرچه حمله جانوران دریایی به غواصان صنعتی نادر است، اما در برخی نواحی مانند خلیجها، این خطر وجود دارد. تماس با برخی آبزیان (مثل عروس دریایی یا ماهیهای سمی) نیز میتواند عملیات را مختل کند.
۶. خطرات مرتبط با سلامت بدنی جوشکار
بیماری تراکم (دایورز سیکنس)
بالا آمدن سریع از عمق میتواند باعث تشکیل حبابهای نیتروژن در خون شود. این بیماری یکی از خطرات بسیار جدی غواصی است و میتواند:
-
درد شدید عضلانی
-
اختلال تنفسی
-
آسیب مغزی
-
مشکلات حرکتی
ایجاد کند. جوشکار باید همیشه طبق جدول صعود استاندارد حرکت کند.
هیپوترمی (افت دمای بدن)
حتی اگر آب خیلی سرد نباشد، ماندن طولانیمدت در عمق باعث کاهش تدریجی دمای بدن میشود.
این حالت باعث:
-
لرز
-
کاهش تمرکز
-
کند شدن حرکات
-
افزایش خطاهای عملیاتی
میشود و میتواند بسیار خطرساز باشد.
مطالب مرتبط: آموزش جوشکاری برق
