علت لگد زدن ماشین هنگام تعویض دنده

علت لگد زدن ماشین هنگام تعویض دنده: از تشخیص تا رفع کامل مشکل

حتما برای شما هم پیش آمده است که هنگام تعویض دنده، به جای یک انتقال قدرت نرم و آرام، خودرو با یک ضربه یا تکان ناگهانی به جلو پرتاب شود؛ پدیده‌ای که در اصطلاح مکانیکی به آن “لگد زدن ماشین” می‌گویند. این مشکل نه تنها آرامش رانندگی را سلب می‌کند، بلکه می‌تواند نشان‌دهنده فرسودگی یا خرابی در یکی از مهم‌ترین سیستم‌های خودرو، یعنی سیستم انتقال قدرت (کلاچ و گیربکس) باشد. نادیده گرفتن این علامت می‌تواند به مرور زمان منجر به خسارات مالی بسیار جدی‌تر و تعمیرات پرهزینه‌تری شود.

این مقاله به طور کامل و دقیق به بررسی همه دلایل لگد زدن خودرو هنگام تعویض دنده می‌پردازد. ما در این راهنما، علل را از شایع‌ترین تا موارد کمتر رایج برشمرده، علائم هرکدام را به تفکیک شرح داده و راه‌های تشخیص و رفع قطعی مشکل را به زبان ساده آموزش خواهیم داد.

علت اول: مشکلات مربوط به سیستم کلاچ

این بخش اصلی‌ترین و اولین موردی است که باید بررسی شود. تقریباً در ۸۰ درصد موارد، منشأ مشکل از همینجاست.

۱. ساییدگی یا خرابی صفحه کلاچ

صفحه کلاچ قلب سیستم کلاچ است که بین فلایویل و دیسک کلاچ قرار گرفته و مسئول انتقال نرم قدرت از موتور به جعبه دنده است.

• علائم: لگد زدن به ویژه هنگام شروع حرکت از حالت سکون (دنده یک) یا تعویض دنده به دنده‌های پایین (دو و سه). هرچه بار خودرو بیشتر باشد (مثلاً در سربالایی)، این ضربه محسوس‌تر است. ممکن است (همراه) با بوی سوختگی کلاچ نیز باشد.

• دلیل ایجاد مشکل: رانندگی با کلاچ نیمه‌گیر (سواری دادن به کلاچ)، شتاب‌گیری‌های شدید با دنده‌های سنگین، یا رانندگی در ترافیک‌های سنگین بدون استفاده صحیح از کلاچ باعث ساییدگی زودرس صفحه می‌شود. صفحات کلاچ بی‌کیفیت نیز عمر کوتاهی دارند.

• روش تشخیص: تست “حرکت در سربالایی”. خودرو را در یک سربالایی ملایم متوقف کنید. دور موتور را کمی بالا ببرید (حدود ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ دور) و به آرامی کلاچ را رها کنید. اگر خودرو به جای حرکت نرم، با لرزش و ضربه به حرکت درآمد، صفحه کلاچ به احتمال زیاد ساییده شده است.

• تعمیر: تعویض مجموعه کلاچ (صفحه، دیسک و بلبرینگ کلاچ) توصیه می‌شود. تعویض تنها صفحه کلاچ معمولاً مقرون به صرفه نیست و ممکن است به زودی دوباره مشکل ایجاد کند.

۲. خرابی بلبرینگ کلاچ

بلبرینگ کلاچ که روی شفت گیربکس نصب می‌شود، با فشرده کردن دیسک کلاچ، باعث قطع شدن انتقال نیرو می‌شود.

• علائم: لگد زدن همراه با صدای زوزه یا غرش از ناحیه کلاچ هنگام فشار دادن پدال کلاچ. این صدا با رها کردن کلاچ معمولاً از بین می‌رود. در موارد پیشرفته، حتی ممکن است فشار دادن پدال کلاچ نیز سخت شود.

• دلیل ایجاد مشکل: نگه داشتن مداوم پای خود روی پدال کلاچ در ترافیک (حتی فشار کم)، خشکی یا عدم روغنکاری بلبرینگ.

• روش تشخیص: در حالت خلاص، پدال کلاچ را تا انتها فشار دهید. اگر صدای غرش یا چرخش خشک شنیدید، بلبرینگ کلاچ خراب است.

• تعمیر: تعویض بلبرینگ کلاچ. از آنجایی که برای دسترسی به آن باید مجموعه کلاچ باز شود، معمولاً تعویض همزمان کل مجموعه توصیه می‌شود.

۳. خرابی دوشاخ کلاچ یا پولیِ 

دوشاخ کلاچ، نیروی وارده از سیلندر کلاچ را به بلبرینگ کلاچ منتقل می‌کند.

• علائم: لگد زدن همراه با سختی در تعویض دنده یا صدای تقه از پدال کلاچ هنگام فشار دادن آن. ممکن است کلاچ اصطلاحاً هوا گرفته باشد و کورس پدال تغییر کرده باشد.

• دلیل ایجاد مشکل: فرسودگی مکانیکی، خم شدن دوشاخ یا نشتی روغن از سیلندر کلاچ.

• روش تشخیص: بررسی سطح روغن کلاچ در خودروهای مجهز به هیدرولیک و مشاهده بصری دوشاخ پس از باز کردن سیستم.

• تعمیر: تعویض دوشاخ خراب یا تعمیر سیلندر کلاچ و بِلید کردن سیستم.

مشکلات مربوط به گیربکس و سیستم انتقال نیرو

اگر مشکلات کلاچ برطرف شد اما مشکل(کماکان) باقی بود، نوبت به بررسی اجزای داخلی‌تر می‌رسد.

۴. خرابی فنرهای دمورگان صفحه کلاچ

صفحه کلاچ های مدرن دارای فنرهای کوچکی در اطراف خود هستند (فنرهای مارپیچ یا پیچشی) که به آنها فنرهای دمورگان می‌گویند. این فنرها وظیفه جذب ضربات و ارتعاشات ناگهانی را بر عهده دارند.

• علائم: لگد زدن بسیار خشن و ناگهانی، حتی در تعویض دنده‌های با دور پایین. این مشکل اغلب پس از تعویض صفحه کلاچ با یک نمونه بی‌کیفیت رخ می‌دهد.

• دلیل ایجاد مشکل: استفاده از صفحه کلاچ‌های تقلبی یا بی‌کیفیت که فنرهای آنها استاندارد لازم را ندارند و به سرعت شکسته یا کارایی خود را از دست می‌دهند.

• روش تشخیص: معمولاً پس از حذف سایر احتمالات و با باز کردن مجدد سیستم کلاچ قابل تشخیص است.

• تعمیر: تعویض صفحه کلاچ با یک برند معتبر و باکیفیت.

۵. مشکلات مربوط به سنکرونیزه‌های گیربکس

سنکرونیزه‌ها قطعاتی در داخل گیربکس هستند که باعث هم‌سرعت شدن چرخدنده‌ها قبل از درگیر شدن می‌شوند تا تعویض دنده به نرمی انجام شود.

• علائم: لگد زدن به همراه دندانۀ زدن و مقاومت هنگام وارد کردن دنده به خصوص در تعویض دنده به دنده دوم و سوم. این مشکل ممکن است در دنده‌های خاصی بیشتر خود را نشان دهد.

• دلیل ایجاد مشکل: روغن گیربکس خراب یا کم، ساییدگی طبیعی ناشی از رانندگی پراسترس، تعویض دنده‌های خشن و با زور.

• روش تشخیص: معمولاً نیاز به شناسایی توسط یک مکانیک مجرب دارد. بررسی سطح و کیفیت روغن گیربکس اولین قدم است.

• تعمیر: در مراحل اولیه، تعویض روغن گیربکس با نوع استاندارد آن ممکن است کمک کند. در موارد حاد، نیاز به باز کردن گیربکس و تعویض سنکرونیزه‌های فرسوده است که کاری بسیار تخصصی و پرهزینه است.

مطالب مرتبط: علت تقه زدن خودروی پراید هنگام حرکت و راه‌های رفع آن

۶. خرابی اتصالات و مفاصل سیستم انتقال نیرو (پلوس)

اگرچه خرابی پلوس معمولاً با صدا در پیچیدن خود را نشان می‌دهد،موارد پیشرفته (مثلاً وقتی گِردگیر پاره شده و گریس کاملاً خارج شده) می‌تواند باعث لقی و ضربه هنگام انتقال نیرو شود.

• علائم: لگد زدن همراه با صدای تقه از ناحیه چرخ‌ها، به خصوص هنگام شتاب گیری.

• روش تشخیص: بررسی چشمی گردگیرهای پلوس برای پارگی و بررسی لقی آن.

• تعمیر: تعویض پلوس خراب.

علت سوم: مشکلات موتور

گاهی منشأ مشکل از موتور است که عملکرد ناصحیح آن، تعویض دنده نرم را غیرممکن می‌کند.

۷. ایراد در سنسورها یا تنظیمات موتور (ایران خودرویی‌ها به خصوص)

اگر موتور در دور آرام (در حالت خلاص) به درستی کار نکند، دور موتور ثابت نمانده و بالا و پایین می‌رود. این نوسان دور باعث می‌شود هنگام تعویض دنده، دور موتور با سرعت گیربکس هماهنگ نباشد و باعث ضربه شود.

• علائم: لگد زدن همراه با نوسان دور موتور در حالت خلاص. خودرو ممکن است در حالت خلاص نیز کماکان تکان‌های خفیفی داشته باشد.

• دلیل ایجاد مشکل: کثیف بودن دریچه گاز، خرابی سنسور دور موتور ، خرابی سنسور TPS (سنسور موقعیت دریچه گاز)، یا تنظیم نبودن دور آرام موتور.

• روش تشخیص: اتصال دستگاه دیاگ به خودرو و مشاهده نوسانات دور موتور روی نمودار.

• تعمیر: تمیز کردن دریچه گاز، تعویض سنسور معیوب یا تنظیم دور آرام موتور توسط مکانیک.

جمع‌بندی نهایی و راهنمای عیب‌یابی

همانطور که مشاهده کردید، علت لگد زدن ماشین هنگام تعویض دنده می‌تواند از یک تنظیم ساده تا یک خرابی اساسی متغیر باشد. برای تشخیص اولیه، به این نکات دقت کنید:

• هنگام شروع حرکت (دنده یک): به احتمال قوی صفحه کلاچ.

• همراه با صدای زوزه هنگام فشار کلاچ: به احتمال قوی بلبرینگ کلاچ.

• همراه با دندانۀ زدن و سختی در کول کردن دنده: به احتمال قوی سنکرونیزه‌های گیربکس.

• همراه با نوسان دور موتور در خلاص: به احتمال قوی مشکلات موتور (سنسورها یا تنظیمات).

هشدار مهم: ادامه رانندگی با خودرویی که مشکل لگد زدن دارد، نه تنها باعث آسیب بیشتر به سیستم انتقال قدرت می‌شود، بلکه می‌تواند برای راننده و سرنشینان نیز خطرناک باشد، چرا که در شرایط حساس (مانند دور زدن یا حرکت در ترافیک) کنترل خودرو را سخت می‌کند.

تشخیص و رفع این مشکل را به یک مکانیک حرفه‌ای و مطمئن بسپارید. یک تشخیص اشتباه می‌تواند هزینه‌های غیرضروری زیادی را به شما تحمیل کند. با رسیدگی به موقع، از تعمیرات پرهزینه‌تر در آینده جلوگیری کنید.

مطالب مرتبط: صدای تقه از زیر خودرو هنگام حرکت