علت صدای قیژ قیژ کمک فنر عقب و راههای رفع قطعی آن
صدای “قیژ قیژ” از قسمت عقب خودرو یکی از آزاردهندهترین و رایجترین مشکلاتی است که رانندگان با آن مواجه میشوند. این صدا نهتنها آرامش سرنشینان را به هم میزند، بلکه میتواند نشاندهنده یک مشکل مکانیکی جدی باشد که اگر به موقع رسیدگی نشود، منجر به هزینههای گزاف و حتی کاهش ایمنی خودرو شود. بسیاری به محض شنیدن این صدا، مشکل را به پای کمک فنر میگذارند، اما جالب است بدانید که همیشه مقصر اصلی کمک فنر نیست! در این مقاله به صورت جامع و دقیق به بررسی هفت دلیل اصلی ایجاد این صدا و راهکارهای رفع آن میپردازیم.
کمک فنر چیست و چگونه کار میکند؟
پیش از پرداختن به علل صدا، درک عملکرد کمک فنر ضروری است. سیستم تعلیق خودرو، به ویژه در محور عقب، مجموعهای از قطعات شامل کمک فنر (Shock Absorber)، فنر (Spring)، بوشها (Bushings)، سیبکها (Ball Joints) و طبقها (Control Arms) است. وظیفه اصلی کمک فنر، کنترل نوسانات فنر و جذب ضربات ناشی از دستاندازهاست تا تماس لاستیک با جاده حفظ شده و ride comfort مناسبی ایجاد شود. وقتی کمک فنر فرسوده شود یا قطعات اطراف آن آسیب ببینند، این هماهنگی از بین رفته و صداهای غیرعادی ایجاد میشود.
7 دلیل اصلی صدای “قیژ قیژ” از عقب خودرو
1. فرسودگی و خرابی خود کمک فنر (Shock Absorber Failure)
این متهم ردیف اول است. داخل کمک فنر روغن و گاز (در کمک فنرهای گازی) تحت فشار قرار دارد. با گذشت زمان و طی کردن کیلومترهای زیاد، واشرها و اورینگهای داخلی کمک فنر فرسوده میشوند و باعث نشت روغن میگردند. وقتی روغن کافی داخل کمک فنر نباشد، پیستون داخل سیلندر به جای حرکت نرم، با اصطکاک و سایش حرکت کرده و تولید صدای “قیژ قیژ” یا “تک تک” میکند.
نشانههای همراه: کاهش قابل توجه فرمانپذیری در پیچها، افزایش فاصله توقف هنگام ترمزگیری، زیاده روی کردن بیش از حد خودرو پس از عبور از دستانداز و وجود آثار روغن روی بدنه کمک فنر.
2. خرابی بوشهای کمک فنر (Shock Absorber Bushings)
کمک فنرها توسط بوشهای لاستیکی یا پلیاورتان به شاسی و چرخ خودرو متصل میشوند. وظیفه این بوشها جذب ارتعاشات و ایجاد حرکت نرم بدون صدا است. با قرارگیری در معرض گرما، سرما، روغن، آب و عوامل محیطی، این بوشها خشک شده، ترک برمیدارند و خاصیت ارتجاعی خود را از دست میدهند. در این حالت، بین کمک فنر و محل اتصال آن لقی ایجاد شده و با هر حرکت کوچکی، قطعات فلزی روی هم ساییده شده و تولید صدا میکنند.
3. فرسایش بوش طبق عقب (Control Arm Bushings)
طبقهای عقب نیز دارای بوشهای بزرگ و حیاتی هستند که اتصال بین طبق و شاسی را فراهم میکنند. خرابی این بوشها یکی از شایعترین و اغلب اشتباه تشخیص دادهشدهترین دلایل صدای قیژ قیژ است. وقتی این بوشها خراب شوند، نهتنها صدا ایجاد میکنند، بلکه باعث به هم خوردن زاویه چرخ (Camber/Toe) شده و باعث ساییدگی غیرعادی لاستیکها میشوند.
4. خرابی سیبک تعلیق (Ball Joints)
سیبکها مفاصل کروی شکلی هستند که امکان حرکت در چند جهت را برای سیستم تعلیق فراهم میکنند. با فرسودگی، گریس داخل آنها خشک شده و لقی ایجاد میکند. حرکت این قطعه خشک و فرسوده معمولاً صدایی شبیه به “قیژ” یا “جیرجیر” تولید میکند. خرابی سیبکها بسیار خطرناک است و در موارد حاد میتواند منجر به جدا شدن چرخ شود.
5. خرابی فنر (Spring Failure)
اگرچه کمتر رایج است، اما فنرهای معیوب نیز میتوانند مقصر باشند. شکستگی نوک فنر یا ساییدگی آن روی پایه خود میتواند در حین فشرده و رها شدن، صدای قیژ یا خراش ایجاد کند. زنگزدگی و کاهش خاصیت فنر نیز میتواند در ایجاد صدا نقش داشته باشد.
6. خرابی ستون stabilizer (Sway Bar) و بوشهای آن
میله ضدرول یا تثبیت کننده برای کاهش رول بدنه در پیچها طراحی شده است. این میله توسط دو بوش به شاسی متصل میشود. اگر این بوشها خشک و فرسوده شوند، میله فلزی داخل آنها به صورت دائمی در حال چرخش و سایش است که یکی از دلایل اصلی تولید صدای “قیژ قیژ” به خصوص در پیچها و دستاندازهای کوتاه است.
7. اتصالات و نقاط تماس فلزی
گاهی اوقات دلیل صدا بسیار ساده است: تماس دو قطعه فلزی با هم. ممکن است یک واشر از دست رفته، یک مهره شل شده یا یک محافظ گلگیر (فender liner) شکسته باعث شود دو قطعه فلزی در حین حرکت با هم تماس پیدا کنند و صدای جیرجیر تولید کنند. همچنین، لاستیکهای آلایانس (All-season) در برخی شرایط خاص ممکن است چنین صدایی ایجاد کنند که ربطی به سیستم تعلیق ندارد.
مطالب مرتبط: علائم خرابی کمک فنر در خودروهای ایرانی و خارجی | بررسی تخصصی و کامل
چگونه دقیقاً تشخیص دهیم منبع صدا کجاست؟
عیبیابی دقیق کلید حل مشکل است. برای تشخیص مراحل زیر را دنبال کنید:
-
تست فشردن (Bounce Test): روی سپر عقب خودرو فشار محکم و سریعی وارد کرده و رها کنید. اگر خودرو بیش از یک یا دو بار بالا و پایین رفت، کمک فنرها احتمالاً فرسوده هستند. اما این تست سلامت فنر را نشان میدهد، نه لزوماً صدا را.
-
بازدید بصری (Visual Inspection):
-
به دنبال نشت روغن روی بدنه کمک فنرها باشید.
-
بوشهای کمک و طبق را از نظر ترکخوردگی، خشکی و پارگی بررسی کنید.
-
به دنبال زنگزدگی شدید یا شکستگی در فنرها بگردید.
-
-
تست صدا با دیاگ (Load Test): بهترین روش این است که خودرو را روی lift برده و وزن از روی چرخها برداشته شود. سپس با یک دیلم بزرگ (دسته سوییچ) به آرامی بین قطعات تعلیق (مثلاً بین طبق و شاسی) فشار وارد کنید. تکرار حالتبارگیری و تخلیه اغلب میتواند صدا را آشکار کند.
-
استفاده از روانکننده (روش حذف): میتوانید مقداری گریس سیلیکونی یا WD-40 (به صورت موقت) روی بوشها و اتصالات اسپری کنید. اگر صدا به طور موقت از بین رفت، منبع صدا را پیدا کردهاید. توجه: این فقط یک روش تشخیصی است و گریس جایگزین تعویض قطعه معیوب نمیشود.
راهکارهای رفع قطعی مشکل
-
در صورت خرابی کمک فنر: کمک فنرها به صورت جفت (چپ و راست) تعویض شوند، حتی اگر یکی از آنها سالم به نظر برسد. زیرا عملکرد هر دو باید یکسان باشد.
-
در صورت خرابی بوشها: بوشهای فرسوده تعویض شوند. بوشهای پلیاورتان (Polyurethane) عمر طولانیتر و عملکرد اسپرت تری دارند اما ممکن است آسایش خودرو را کمی کاهش دهند.
-
در صورت خرابی سیبک یا طبق: این قطعات معمولاً به صورت کامل (complete arm) تعویض میشوند، زیرا پرس کردن بوش جدید اغلب از نظر اقتصادی به صرفه نیست.
-
نصب حرفهای: پس از تعویض هر قطعهای در سیستم تعلیق عقب، حتماً مترکزنی (Wheel Alignment) خودرو را انجام دهید. عدم انجام این کار منجر به ساییدگی سریع لاستیکها و مشکلات فرمانپذیری میشود.
کلام آخر: ایمنی اولویت اول است
صدای “قیژ قیژ” عقب خودرو را هرگز نادیده نگیرید. سیستم تعلیق نقشی حیاتی در کنترل، پایداری و توقف خودرو ایفا میکند. یک سیستم تعلیق معیوب میتواند زمان واکنش شما را در شرایط اضطراری افزایش داده و منجر به حادثه شود. تشخیص به موقع و رفع مشکل توسط یک مکانیک مجرب نهتنها آرامش خاطر به ارمغان میآورد، بلکه از هزینههای بیشتر در آینده جلوگیری میکند.
مطالب مرتبط: اگر کمک فنر خراب باشد چه میشود
